Gusinje

Osnovni podaci

Kako doći

Automobilom iz Podgorice. Dva puta. Kroz Crnu Goru put vodi preko Kolašina i Andrijevice do Murina, pa putem R-9 kroz Plav: 139 km, oko 2 h 40 min. Preko Albanije, kroz prelaz Božaj, Vermoš i Grnčar, ima oko 80 km i oko 2 h 15 min, uz dva prelaska granice i uobičajenu kontrolu pasoša. Grnčar-Vermoš, 7 km od grada, drumski je granični prelaz samo za putnike, bez objavljenog radnog vremena; Skadar je tim putem udaljen oko 100 km. Zimska oprema je zimi obavezna, a dnevni izvještaj je na stranici stanje na putevima.

Autobusom. Autobusi povezuju Gusinje i Plav s Podgoricom; red vožnje i cijene mijenjaju se po sezonama, pa provjerite busticket4.me ili prevoznika, a kako mreža funkcioniše objašnjava vodič autobusi. Željeznice nema: najbliža stanica je u Bijelom Polju. Najbliži aerodromi su Podgorica, Tirana i Priština. Vremena u tabeli su bez gužvi, snijega i čekanja na granici.

Šta vidjeti u gradu

Vezirovu džamiju podigao je 1626. skadarski vezir iz porodice Bušatlija. Dva puta je adaptirana, a šadrvan od bijelog kamena ispred nje postavljen je 1994. U opštini su još tri džamije: Čekića, Carska i Đulbegova Šabanagića.

Pravoslavna crkva Svetog Đorđa podignuta je 1926. Katolička crkva Svetog Antona, iz 1936, nalazi se u Dolji, 1 km od grada, a pored nje je muzej kulturno-istorijskog nasljeđa. Nijedna ne objavljuje radno vrijeme; pitajte na licu mjesta.

U starom jezgru su kamene kule Balića, Čekića, Radončića i drugih porodica, a kuća Balića zaštićena je od 1988; u gradu je utvrđenje Kršla, a u Zagrađu Jerinin grad. Četvrtak je pazarni dan, kad iz sela stižu mliječni proizvodi, ovčiji sir i skorup; burek, baklava i boza su lokalne đakonije. Izletište Krš Čekića odmah izvan grada gleda na Bjelič, Bradu, dolinu Ropojane i Plavsko jezero.

Ali-pašini izvori i vode

Ali-pašini izvori izbijaju na 925 m u podnožju Vezirove brade, 2,2 km putem od grada, oko 4 minuta. Opisuju se kao najveće stalno kraško vrelo u Crnoj Gori, najjači su u proljeće i otiču u Vruju. Nekada odmorište karavana, danas su najpoznatije gusinjsko izletište, uz vjerovanje da voda čuva mladost; običaje vezane za njih opisuje stranica o Plavu. Na stijenama kod izvora opremljeno je do 65 smjerova za sportsko penjanje.

Kod Vusanja su vrelo Oko Skakavice (Savino oko), na 1.000 m, s vodom od oko 5 °C cijele godine, i vodopad Skakavica visok 15 m na ulazu u kanjon Grlje, a blizu su i vrela Bajrovića vrelo i Dragija. Vodopadi Kusija, 2 km od Gusinja, dio godine presušuju; kružna staza povezuje vodopade. Kod Gusinja se Grnčar, koji dolazi iz Albanije, spaja s Vrujom (koju čine Dolja i Grlja) u Ljuču, koja se uliva u Plavsko jezero i iz njega ističe kao Lim; Ljuča je voda za mušičarenje.

Grebaje, Ropojana i Vusanje

Dolina Grebaje, na oko 1.100 m, glavno je polazište za planinarenje i alpinizam: 6,9 km asfalta kroz Dolju i oko 1,5 km makadama vode do domova Branko Kotlajić i Karanfil, 7,2 km i oko 14 minuta od grada, odakle počinje kružna staza Volušnica-Popadija od 10,2 km. Na Volušnici, na oko 1.700 m, kamena ploča nosi praistorijski crtež majke s djecom, Veliku Majku. Put prema dolini Ropojane prolazi kroz Vusanje, selo s 594 stanovnika i mnogo pansiona, i nastavlja kroz park do Ropojanskog jezera na granici s Albanijom, 12 km od Gusinja; jezero ljeti često presuši. Ulaz u Nacionalni park Prokletije se plaća; cijene su na stranici parka. Volušnica je jedan od dva rezervata prirode u parku, uz Hridsko jezero na plavskoj strani.

Planinarenje, penjanje i biciklizam

Markirane staze počinju u gradu, a turistička organizacija objavljuje GPX tragove za Zlu Kolatu (9 km), Maja Rosit (4,4 km) i Gusinje-Velji vrh (6,5 km); grupa Bjelič iznad Ropojane nosi najviše vrhove Crne Gore, navedene s visinama na stranici o Prokletijama. Za planinske rute prema Albaniji potrebna je prethodna dozvola granične policije obje države, kao na stazi Vrhovi Balkana; Bijela staza Via Dinarice stiže iz Vermoša (12,8 km) i nastavlja preko Maje Jezerce do Theta i Valbone. Prokletije imaju više od 100 markiranih smjerova za sportsko penjanje, od toga 60 u opštini Gusinje, a sezona traje od aprila do oktobra. Biciklistička ruta parka Gusinje-Vusanje-Ropojana i nazad duga je oko 23 km, s 290 m uspona po asfaltu i makadamu, a trka Osmica vozi se kroz Gusinje i Plav; ostale rute su na stranici biciklizam, a masiv Visitora diže se na sjevernoj strani kotline.

Događaji

• Jul i avgust: Gusinjsko ljeto, ljetnja manifestacija koja se održava od 2002, okvirno od 10. jula do 10. avgusta.
• 13. jul, Dan državnosti: zajednički uspon na Zlu Kolatu, a tokom ljeta slijede i druge tematske ture (Hamdova staza, Popadija-Talijanka-Volušnica, Trojan).
• Januar: zimski program, s takmičenjima na ledu i zimskim bazarom.

Kalendar turističke organizacije donosi datume za svaku sezonu.

Ukratko o istoriji

U gradu su nađeni ostaci vodovoda i kanalizacije iz rimskog doba, a rimski tragovi i kod Kruševa, Dolje i Višnjeva. Početkom 14. vijeka Gusino sa svojim planinama pripadalo je posjedu manastira Banjska, a u 14. vijeku grad je bio karavanska stanica na putu Dubrovnik-Kotor-Skadar-Peć-Carigrad. U prvoj polovini 17. vijeka postao je središte Gusinjske nahije u Skadarskom sandžaku, 1724. kapetanija u Bosanskom pašaluku, a od 1862. do 1878. sjedište Gusinjske kaze. Poslije balkanskih ratova kraj je imao dvije gradske opštine, Plav i Gusinje. Granica s Albanijom, povučena početkom 20. vijeka, ostavila je kraj na periferiji, a slijedili su talasi iseljavanja 1914-1936. i 1945-2003. Opština, ukinuta 1953, obnovljena je poslije konsultativnog referenduma zakonom koji je stupio na snagu 8. marta 2014, kao 23. u Crnoj Gori.

Praktične informacije

• Turistička organizacija: Turistička organizacija Gusinje, Čaršijska bb, ponedjeljak-petak 07:00-15:00, turizam@opstinagusinje.me. Opština: Bosanska bb, +382 51 250 154.
• Pošta: 84326 Gusinje, Čaršijska bb, 08:00-14:30.
• Zdravlje: zdravstvena stanica u Grebajskoj bb, u kojoj je i apoteka Montefarm (ponedjeljak-petak 07:00-14:30, subota 07:00-12:00). Hitna pomoć 124, jedinstveni hitni broj 112.
• Gotovina: bankomati CKB-a (Bosanska bb), Erste banke (Čaršijska 56) i Hipotekarne banke (Čaršijska 20, gdje je i filijala); vidi bankomati i banke. Punjač za električna vozila nije evidentiran (punjenje električnih vozila).
• Jezici: pored službenog jezika, u opštini su u službenoj upotrebi bosanski i albanski, pa se na njima ispisuju i nazivi naselja i ulica.
• Smještaj i hrana: hoteli, pansioni, apartmani, bungalovi, kampovi, eko-katuni i planinarski domovi u Gusinju, Vusanju, Grebajama i Kruševu; restorani, roštilji, picerija i poslastičarnica u Gusinju, Vusanju i Grebajama; u gradu četiri marketa i pekara.

Kada doći

Posjete parku traju od maja do oktobra, s vrhuncem u avgustu; planinarska sezona traje od juna do kraja oktobra, a snijeg je moguć i ljeti. Ali-pašini izvori su najbogatiji vodom u proljeće, dok Ropojansko jezero i vodopadi Kusija ljeti često presuše. Sezona penjanja traje od aprila do oktobra. Ljeta su umjereno topla, a zime hladne i snježne, s uticajem Mediterana kroz prokletijske prevoje; zimski program održava se u januaru. Vidi i rutu Plav 3 dana i desetodnevnu rutu.

Pitanja

Koliko je Gusinje udaljeno od Plava?

Plav je 13,5 km daleko putem R-9, oko 21 minut automobilom.

Kako doći u Gusinje iz Podgorice?

Automobilom je 139 km preko Kolašina, Andrijevice i Plava, oko 2 h 40 min, ili oko 80 km preko Albanije, kroz Božaj, Vermoš i Grnčar, uz dva prelaska granice. Iz Podgorice saobraćaju i autobusi.

Ima li granični prelaz kod Gusinja?

Ima: Grnčar-Vermoš prema Albaniji, 7 km od grada, drumski prelaz samo za putnike.

Koliko su udaljeni Ali-pašini izvori?

2,2 km putem od centra, oko 4 minuta automobilom ili kratka šetnja; najjači su u proljeće.

Kako doći do doline Grebaje?

Putem kroz Dolju: 6,9 km asfalta i oko 1,5 km makadama do domova, ukupno 7,2 km, oko 14 minuta. Plaća se ulaz u park; vidi stranicu dolina Grebaje.

Na kojoj je visini Gusinje i koliko ima stanovnika?

Grad leži na oko 920 m. Popis 2023. izbrojao je 1.877 stanovnika u naselju i 3.933 u opštini.

Šta je Gusinjsko ljeto?

Gradska ljetnja manifestacija, koja se održava svakog jula i avgusta od 2002.