Tuzi

Kako doći i kretanje

Iz Podgorice. 12,4 km putem, oko 18 minuta; od aerodroma u Zeti 18,8 km. Besplatni opštinski autobusi, koje plaća opština, a vozi lokalno komunalno preduzeće, povezuju Tuzi i sela poput Vranja, Vladni, Dušića, Vuksanlekića, Šipčanika, Karabuškog polja i Kuća Rakića s centrom Tuzi i s Podgoricom nekoliko puta dnevno; red vožnje sa stanicama i mapama je na tuzi.travel. U opštini nema željezničke stanice: najbliže su u Podgorici i u Zeti, uključujući stajalište Aerodrom kod Aerodroma Podgorica. Taksi stajalište, taksi kompanije i rent-a-car agencije navodi turistička organizacija, a međugradske linije objašnjava vodič autobusi.

Granica. Prelaz Božaj prema Hani i Hotitu u Albaniji, na putu za Skadar, udaljen je 14,7 km, oko 28 minuta od grada. Namijenjen je putnicima i robi, nema objavljeno radno vrijeme, a snimci policijske kamere su na stranici kamere uživo. Drugi prelaz, Cijevna (Zatrijebačka)-Grabom, 23,1 km dalje, samo je za putnike i vodi se kao u izgradnji; provjerite mu status prije nego što računate na njega. Vremena u tabeli su bez gužvi.

Kanjon Cijevne i vodopad Nijagara

Cijevna, na albanskom Cem, protiče kroz opštinu kanjonom koji je od 2017. zaštićen kao spomenik prirode i kojim upravlja opština; u njemu i oko njega zabilježene su 813 biljnih i 22 riblje vrste. Vodopad Nijagara kod Kuća Rakića visok je oko 10 m, a pored njega je tradicionalni restoran; najviše vode ima u proljeće, kad ga hrane kiše i otapanje snijega, a cijelo ljeto privlači izletnike iz grada. Vidikovac iznad vodopada udaljen je 6,9 km, oko 13 minuta vožnje od Tuzi; besplatne opštinske linije 2 i 4 staju u Kućama Rakića, a inače se ide taksijem.

Ljeti plaža na rijeci u Tërgaji ima ležaljke, suncobrane i kutak za malu djecu; podaci o kvalitetu vode za nju se ne objavljuju. Vidikovac na ivici sela Delaj, s mermernim krstom visokim 16 m i statuom Hrista, za vedrih dana gleda na Skadarsko jezero, Rumiju i Prokletije, a vidikovac Grlo sokolovo leži na koritskom krugu iznad kanjona, 39,9 km putem. U opštini su i stijena s 37 smjerova za sportsko penjanje (ocjene od 4 do 8c, do 33 m) i poletište za paraglajding na Dečiću, 344 m, 7,1 km od grada; kajaking na Cemu i krug preko Kučkih Korita na spisku su turističke organizacije šta raditi.

Skadarsko jezero kod Podhuma

Dio Nacionalnog parka Skadarsko jezero nalazi se u opštini, koja izlazi na Skadarsko jezero u Hotskom zalivu. Podhum, 6,8 km od Tuzi, ima pristan i zgradu parka koju koriste čuvari Pančevih oka, strogog rezervata prirode od 300 ha i ornitološkog rezervata parka. Iznad pristana registrovana pješačka staza gleda na Lovćen, Rumiju, Prokletije, Albaniju i Podgoricu, a park prodaje organizovane posjete rezervatu s prevozom i rendžerom (cijena na stranici parka). Na pelikane ne treba računati: kolonija kudravih pelikana preselila se iz Pančevih oka na ostrvo Mali Moračnik, gdje po sezoni drži više od 80 gnijezda.

U gradu i okolini

Glavni trg je Skenderbegov trg (Gjergj Kastrioti Skanderbeg). U gradu su crkva Svetog Antuna s bistom Majke Tereze pored nje, Ćazim-begova džamija, sebilj u parku, stari mlin, Nizamsko groblje i Turuškovića bunar; privatni Muzej Malesije i porodične etnografske zbirke nemaju objavljeno radno vrijeme. Dalje su kula Camaja u Vuksanlekićima, tvrđave Dečić i Planinica, crkva Svetog Nikole u Vranju te lokaliteti Kirza (Sukuruć) i Ćaf Kiš (Dubrava), zaštićeni od 1950. U opštini je i podrum Šipčanik kompanije Plantaže, tunel od 356 m u prosjeku više od 30 m pod zemljom, kao i male vinarije Fishta i Troja; ture su na stranici o vinarijama.

Manifestacije

• Karnevali Koret, u vrijeme karnevala: održava se svake godine od 1996, s više dana maskenbala, dječjim programom i završnom večeri uz muziku uživo, s grupama iz Malesije, bokeljskih gradova i inostranstva. Tuzi su 2006. ušle u Evropsku federaciju karnevalskih gradova, a 2009. bile domaćin njene konvencije.
• Dani Cijevne (Ditët e Cemit), ljeti: spuštanje rijekom na gumama u Tërgaji, turnir u dominama i dani na plaži.
• Old Timer Fest Malësija, ljeti: stari automobili na Skenderbegovom trgu.
• Fest in the glass, u oktobru: degustacija lokalnog vina i rakije, a krajem oktobra slijedi Pumpkin Fest (festival bundeva) kod vodopada Nijagara.

Praktične informacije

• Turistička organizacija: +382 69 111 331, info@tuzi.travel. Prijavljuje strane goste (u roku od 24 sata od dolaska; vidi prijava boravka i boravišna taksa).
• Opština i pošta: opština +382 20 875 167, od ponedjeljka do petka 08:00-16:00, tuzi@tuzi.org.me; pošta 81206 Tuzi, 07:00-20:00, sa šalterom u zgradi opštine 08:00-16:00.
• Zdravstvo: objekat Tuzi Doma zdravlja Glavnog grada (kol centar 19816), hitna pomoć 124 i četiri apoteke; bolnice su u Podgorici (bolnice).
• Novac, gorivo i struja: bankomati CKB, Erste i Hipotekarne banke, benzinske pumpe na magistrali, punjač za električna vozila nije evidentiran; za nestanke struje dispečer CEDIS-a, 020 622 773 (vidi struja, voda i vazduh).
• Jezici: u radu opštine koriste se i albanski i bosanski jezik, a mnoga mjesta imaju dva imena, kao Karabuško Polje i Dheu i Zi.
• Smještaj i hrana: nekoliko hotela i privatni smještaj; kafići, picerije, pekare i restorani u gradu i nacionalni restoran kod vodopada Nijagara.

Istorija ukratko

Opština Tuzi postojala je do 1958, a područje je zatim pripalo Podgorici; po zakonu o teritorijalnoj organizaciji iz 2011. bilo je gradska opština u okviru Glavnog grada. Od 1. septembra 2018. Tuzi su ponovo samostalna opština, a njena površina od 242 km² privremena je dok se ne završi razgraničenje s Podgoricom. Spomen-ploče u Hotima podsjećaju na malesijski ustanak 1911, a spomen-groblje u Vuksanlekićima na rodoljube strijeljane u tamošnjem austrijskom logoru u Prvom svjetskom ratu.

Kada doći

Dođite u proljeće zbog vodopada Nijagara u punom toku, ljeti zbog plaže na rijeci i Dana Cijevne, a u oktobru zbog večeri vina. Na Skadarskom jezeru najviše vrsta ptica ima od aprila do juna, a najveća jata zimi. Tuzi su i stanica na izletima iz Podgorice, kako za koritski krug, tako i za Skadar preko Božaja.

Pitanja

Kolika je udaljenost od Podgorice do Tuzi?

12,4 km putem, oko 18 minuta; između njih nekoliko puta dnevno voze besplatni opštinski autobusi.

Ima li autobusa od Podgorice do Tuzi?

Ima, besplatne opštinske linije, koje opslužuju i sela; red vožnje sa stanicama je na tuzi.travel. Zvaničan red vožnje međugradskih autobusa za Skadar preko Tuzi nije objavljen.

Gdje je vodopad Nijagara u Crnoj Gori?

Na Cijevni kod Kuća Rakića, u opštini Tuzi, 6,9 km od Tuzi; najviše vode ima u proljeće, kad ga hrane kiše i otapanje snijega.

Može li se kupati u Cijevni?

Turistička organizacija ljeti vodi plažu na rijeci u Tërgaji, s ležaljkama i dječjim kutkom; ispitivanja kvaliteta vode za nju se ne objavljuju.

Koliko je udaljen granični prelaz Božaj?

14,7 km od Tuzi, oko 28 minuta; namijenjen je putnicima i robi (vidi granični prelazi).

Kada je karneval u Tuzima?

Karnevali Koret održava se svake godine u vrijeme karnevala, krajem zime; traje od 1996, a datume objavljuje turistička organizacija.

Da li su Tuzi na Skadarskom jezeru?

Jesu: opština izlazi na jezero u Hotskom zalivu, s pristanom i čuvarskim centrom u Podhumu, 6,8 km od grada, i rezervatom Pančeva oka.

Koliko stanovnika imaju Tuzi?

2.846 u gradu i 12.979 u opštini na popisu 2023.