Andrijevica

Kako doći

Iz Podgorice idite autoputem Smokovac-Mateševo, pa starim putem preko prevoja Trešnjevik: 105 km, oko 1 h 50 min. Dolinski put kroz Kolašin, Mojkovac i Berane duži je, ali zaobilazi prevoj, što je korisno zimi: podaci o zatvaranju Trešnjevika se ne objavljuju, pa prije polaska provjerite stanje na putevima. Željeznice nema; najbliža stanica je u Bijelom Polju na pruzi Bar-Beograd, oko 50 km daleko. Autobusi povezuju grad s ostalim gradovima regiona, ali prevoznik i red vožnje nijesu objavljeni; kako mreža funkcioniše objašnjava vodič autobusi. Vremena u tabeli važe bez gužve.

Trešnjevik i Komovi

Stari put prema Kolašinu odvaja se od puta za Berane 900 m od centra i penje se do prevoja Trešnjevik (1.573 m), 18,3 km od grada; posljednjih 8 km ima osam serpentina. Na prevoju počinju markirane staze do katuna Vranjak i do Lise i Lumera, a skretanje od nekoliko kilometara vodi do podnožja Komova. Prevoj je stanica osmog dana desetodnevne rute.

Komovi su park prirode od 68 km² koji dijele Andrijevica, Kolašin i Podgorica. Markirane staze počinju na platou Štavna na 1.764 m: uspon na Kom Kučki, s 2.487 m najviši od tri Koma (Kom Vasojevićki ima 2.460 m), i kružna staza oko masiva. Za prvi uspon idite s lokalnim planinarskim klubom. Eko katun Štavna, u podnožju vrhova, ima deset bungalova, svaki s pet ležaja i kupatilom, i restoran s 30 mjesta. Planinarska sezona traje od juna do kraja oktobra; zvanična udaljenost od grada do Štavne nije objavljena.

Lim i sela

Andrijevička zona za mušičarenje obuhvata Lim i njegove pritoke, među njima Zlorečicu, koja se uliva u Lim neposredno prije grada: potočna pastrmka, lipljen i kalifornijska pastrmka, isključivo po principu ulovi i pusti, najbolje u septembru i oktobru. Pravila zona su na stranici o mušičarenju. U opštini je markirano više od 100 km staza, a kroz nju prolazi i transverzala CT-1; osim Komova, među vrhovima su Zeletin, Gradišnica (1.839 m), Jarinja glava (1.548 m) i Balj (1.557 m), polazište za paraglajding. Na strani Bjelasice selo Lisa, poznato po rakiji i siru, vodi do planinarskog doma Krivi Do, koji ima ležajeve. Sela ispod Komova ljeti imaju šumske jagode i borovnice, a u jesen voće i pečenje rakije; vidi lokalna kuhinja.

U gradu

Spomen-park Knjaževac, oko 0,5 km od centra, čuva glavni spomenik iz Drugog svjetskog rata otkriven 17. jula 1967, obelisk iz 1931. i crkvu Svetog arhangela Mihaila iz 1887; tu se održava sabor 1. maja. Centar za kulturu i sport „Mihailo Lalić“ (+382 51 230 674) domaćin je svečane sjednice za Dan opštine i koncerata. Oko 1 km jugozapadno od grada, na brdu Grace u selu Božići, stajalo je srednjovjekovno utvrđenje na raskrsnici limskog i zlorečkog puta, a u Zabrđu je sačuvan rimski nadgrobni spomenik. Hotel Komovi, hotel planinskog stila s 96 ležaja u 42 sobe i restoranom, gradski je hotel.

Istorija ukratko

Grad je dobio ime po crkvi Andrijevni, koju je u 13. vijeku podigao zahumski knez Andrija, sin kneza Miroslava, brata Stefana Nemanje. Pri crkvi je radila drvorezbarska i prepisivačka radionica, a pod osmanskom vlašću više puta je paljena i obnavljana; izvori se razlikuju o konačnom rušenju, 1765. ili 1877. Sam grad razvio se oko crkve od sredine 19. vijeka (opština navodi 1853). Vojvoda Miljan Vukov proglasio je 1858. Vasojeviće dijelom Crne Gore; poslije rata 1876-1878. Andrijevica je postala sjedište Gornjih Vasojevića, gdje je on uspostavio prve državne institucije, i glavno političko središte sjeverne Crne Gore, s 20 kuća 1882. i varošicom duž limskog puta do 1912. Državna škola otvorena je 1863, a čitaonica 1892. Ostala je sjedište okruga i sreza do 1951; opština je ukinuta 15. aprila 1960, a njene poslove preuzelo je Berane, i ponovo osnovana 1991. Dana 17. jula 1941. na Crvenim prlama ispaljen je prvi ustanički metak protiv italijanske okupacije na ovom području; taj datum je Dan opštine.

Događaji

• 1. maj: tradicionalni narodni sabor u Spomen-parku Knjaževac.
• 12. maj: Dan pčelara.
• Kraj maja: Dani sremuša u hostelu Mojan, u organizaciji Parka prirode Komovi i Turističke organizacije (Crna Gora u maju). Posljednjeg vikenda u maju održava se Limska regata, rafting od izvora Lima u Plavu do ušća Mileševke u Srbiji, koju organizuju turističke organizacije limskih gradova.
• Kraj juna i jul: Vidovdanski noćni turnir u malom fudbalu u Kraljama, turnir u Andrijevici sredinom jula i „Igrom protiv zaborava“ u Ulotini krajem jula.
• Sredina jula: Dani maline.
• 17. jul: Dan opštine, s polaganjem vijenaca na Crvenim prlama i svečanom sjednicom u Centru za kulturu.
• Drugi vikend avgusta: planinarski memorijal na Vasojevićkom komu; krajem avgusta slijedi džip safari.

Bez stalnog datuma: međunarodni memorijal u mušičarenju „Milan-Mile Radoičić“, smotra folklora, spasovdanski sabor i smotra izviđača i turnir u stonom tenisu u Kraljama. Spisak Turističke organizacije ne navodi godine, pa datum provjerite prije nego što zbog njega krenete na put.

Praktične informacije

• Turistička organizacija: Branka Deletića bb, +382 51 243 113, +382 69 980 769. Opština: Branka Deletića 64A, +382 51 230 690.
• Zdravlje: Dom zdravlja, Branka Deletića bb, +382 51 243 407; hitna pomoć 124; apoteke Montefarm i Help. Najbliža bolnica je Kliničko-bolnički centar u Beranama, 15,9 km (bolnice).
• Novac i pošta: bankomati CKB, Erste i Prve banke; poštanski broj 84320 (Trepča 84322); benzinska pumpa Jugopetrol.
• Smještaj: Hotel Komovi u gradu, Eko katun Štavna ispod Komova, planinarski dom Krivi Do na strani Bjelasice i privatne sobe.

U blizini

• Berane, 16 km: bolnica, Spomenik slobode na Jasikovcu i vidikovac Bendovac.
• Plav, 25 km, s Plavskim jezerom, Visitorom i putem u Nacionalni park Prokletije; vidi Plav za 3 dana.
• Kolašin, 48 km preko Trešnjevika, sa skijalištima Kolašin 1600 i Kolašin 1450 i planom Kolašin za 3 dana.
• Biogradsko jezero u Biogradskoj gori, 69,5 km putem.
• Stranica sjever Crne Gore stavlja Andrijevicu uz ostale planinske gradove; memorijali i vidikovci navode park i prevoj.

Pitanja

Koliko je Andrijevica udaljena od Podgorice?

105 km putem, oko 1 h 50 min, preko autoputa Smokovac-Mateševo i prevoja Trešnjevik.

Ima li voza do Andrijevice?

Nema. Najbliža stanica je u Bijelom Polju na pruzi Bar-Beograd, oko 50 km daleko.

Kako doći do Komova iz Andrijevice?

Starim putem prema Kolašinu preko prevoja Trešnjevik; markirane staze na Komovima počinju na platou Štavna na 1.764 m, gdje je i eko katun.

Koliko su udaljeni Berane i Plav?

Berane je 15,9 km, oko 20 minuta; Plav 25,2 km, oko 36 minuta.

Na kojoj je visini Andrijevica i koliko ima stanovnika?

Grad leži na 740 m. Popis 2023. izbrojao je 960 stanovnika u gradu i 3.910 u opštini.

Odakle potiče ime Andrijevica?

Od crkve Andrijevne iz 13. vijeka, koju je podigao zahumski knez Andrija; grad se razvio oko nje od sredine 19. vijeka.

Šta je Spomen-park Knjaževac?

Spomen-park oko 0,5 km od centra sa spomenikom iz Drugog svjetskog rata (1967), obeliskom iz 1931. i crkvom Svetog arhangela Mihaila (1887); tu se održava sabor 1. maja. Detalji su na njegovoj stranici.