Manastiri i crkve Crne Gore

Koji za šta

• Hodočašće: Ostrog, 37,6 km i oko sat od Podgorice do Donjeg manastira, pa 3 km pješke do Gornjeg; konak prima hodočasnike na noćenje.
• Srednjovjekovne freske: Morača, osnovana 1252, s gavranom koji hrani proroka Iliju iz 13. vijeka, 25 km od Kolašina; Piva, oko 1.260 m² fresaka starih gotovo četiri vijeka, premještenih zajedno sa zgradom.
• Izlet brodom: Gospa od Škrpjela i ostrvo Sveti Đorđe ispred Perasta, 13,8 km od Kotora, s čamcima s peraške rive.
• Relikvije i riznica: Cetinjski manastir, s riznicom od 13. do 20. vijeka, i Biljarda odmah pored.
• Pola dana iz Podgorice: Dajbabe, pećinska crkva 7 km južno od centra; ostrvski manastiri Nacionalnog parka Skadarsko jezero, Moračnik, Beška, Starčevo i Kom, koji se vide s turističkih čamaca.
• Osmanska Crna Gora: Husein-pašina džamija u Pljevljima, s minaretom od 42 m, iluminiranim Kuranom iz 16. vijeka i egipatskim ćilimom od oko 400 kg.

Primorje

Gospa od Škrpjela vještačko je ostrvce ispred Perasta, u opštini Kotor: nakon što je 1452. na hridi nađena slika Bogorodice, Peraštani su oko nje gomilali kamen i potapali stare brodove natovarene stijenom dok nije bilo tla za crkvu. Prva crkva stajala je do sredine 15. vijeka; veći dio današnje crkve podignut je poslije 1666, a kupolasto svetište dodato je 1720-1725. po planovima Ilije Katičića. Unutra su 68 platna baroknog slikara Tripa Kokolje, srebrne zavjetne pločice pomorskih porodica i muzej peraškog pomorstva. Svakog 22. jula fašinada vesla s rive da baci još kamena oko ostrvca, običaj održavan od 1452. i nematerijalno kulturno dobro od 2013. Nekoliko stotina metara dalje, ostrvo Sveti Đorđe je prirodno: sjedište benediktinske opatije, s crkvom iz 12. vijeka, 72 groba peraških porodica i starim gradskim grobljem; svod i apsida pali su u zemljotresu 1667. U samom Kotoru, crkva Svetog Luke iz 1195. imala je katolički i pravoslavni oltar jedan uz drugi od sredine 17. vijeka do 1810, a katedrala Svetog Tripuna je iz 1166. Ostrva su uobičajena stanica na turama brodom po zalivu.

Cetinje i centar

Cetinjski manastir stoji u podnožju Orlovog krša na Cetinju, na mjestu dvora koji je Ivan Crnojević sagradio 1482. Vladika Danilo sagradio ga je 1701-1704; gorio je 1712, 1714. i 1785. i uglavnom je obnovljen 1786. Mjesni sveštenici vode hodočasnike do moštiju Svetog Petra Cetinjskog, čestice Časnog krsta i desnice Svetog Jovana Krstitelja. Iznad njega na Orlovom kršu je Mauzolej vladike Danila, podignut 1896. za dvjestogodišnjicu dinastije, a pored je Biljarda, Njegošev dvor.

Ostrog ima dva dijela. Donji manastir, oko crkve Svete Trojice iz 1824, mjesto je gdje stiže put, s parkingom, konakom i početkom hodočasničke staze. Gornji manastir je bijela fasada utisnuta u stijenu Ostroške grede, s dvije pećinske crkve iza nje: crkva Vavedenja čuva mošti Svetog Vasilija, koji je ovdje umro 12. maja 1671, a crkva Časnog krsta je više u stijeni; obje imaju freske iz 17. vijeka slikane pravo na kamen. Šumska staza između njih penje se oko 3 km i ne traje više od pola sata; putem je 2,1 km uske dionice s nagibom od 10 %, pa većina ostavlja auto dolje. Požar je 1. juna 1923. uništio veći dio kompleksa, a zgrade su uglavnom iz obnove 1923-1926.

Manastir Dajbabe, 7 km južno od centra Podgorice, osnovan je 1897; njegova pećinska crkva je krstastog oblika i oslikavana je do 1941. Na Skadarskom jezeru manastiri Moračnik, Beška, Starčevo i Kom stoje na ostrvima, a Vranjina na obali; zaštićena su kulturna dobra, a turistički čamci Nacionalnog parka Skadarsko jezero prolaze pored njih.

Sjever

Manastir Morača sagradio je 1252. Stefan Vukanović Nemanjić na Morači, 25 km od Kolašina na putu za Podgoricu. Ima dvije crkve, Uspenja Bogorodice i manju Svetog Nikole, i konak; freska gavrana koji hrani proroka Iliju iz 13. vijeka najstarija je i najpoznatija. Osmanlije su ga spalile 1505, a obnovljen je 1574-1580. Manastir Piva stajao je na izvoru Pive dok nije došla brana: između 1970. i 1982. premješten je u Goransko kod Plužina, s oko 1.260 m² fresaka starih gotovo četiri vijeka, da bi se Pivsko jezero moglo napuniti. U Pljevljima Husein-pašina džamija iz 1569. ima minaret od 42 m, iluminirani Kuran iz 16. vijeka i egipatski ćilim od oko 400 kg.

Kako doći

Vremena vožnje su procjene bez saobraćaja na podacima OpenStreetMapa.

Posjeta

Nijedan manastir ne naplaćuje ulaz niti ima određeno radno vrijeme: to su živi manastiri, pa se obucite i ponašajte kao u svakoj crkvi. Na Ostrogu manastirski telefon +382 68 800 899 odgovara na pitanja o bogosluženjima; krštenja su svakog dana u 10:00, 12:00 i 14:00, a 27. septembra, na Krstovdan, liturgiju u Gornjem manastiru služi mitropolit. Konak u Donjem manastiru, +382 68 080 133, prima hodočasnike na noćenje. Na Gospi od Škrpjela crkva, muzej i čamac iz Perasta plaćaju se na licu mjesta; nema zvaničnog cjenovnika ni istaknutog radnog vremena, a čamci voze dok ima putnika. Muzeji uz manastire, među njima Biljarda na Cetinju, prodaju svoje karte. Svi lokaliteti, s tvrđavama i spomen-obilježjima, su na stranici spomenici.