Spomenici i znamenitosti Crne Gore

Po razdobljima

• Antika. Ostaci ilirskih zidina i kapije iz 6. vijeka u ulcinjskom Starom gradu; rimska Duklja, osnovana u prvoj deceniji 1. vijeka nove ere, 4 km od centra Podgorice, otvoren lokalitet bez kapije.
• Srednji vijek. Crkva Svetog Luke u Kotoru (1195), manastir Morača (1252), crkva iz 12. vijeka na ostrvu Sveti Đorđe ispred Perasta, stećci od 12. do 16. vijeka kod Žabljaka i Plužina i Stari Bar s više od 260 zgrada u ruševinama.
• Venecija i Osmanlije. Budvanska Citadela (prvi pomen 1425) i gradski bedemi iz 1459; Kanli kula (1539) i Španjola (1538) u Herceg Novom; Husein-pašina džamija u Pljevljima (1569) s minaretom od 42 m; Bedem u Nikšiću. Sva utvrđenja su na stranici tvrđave.
• Doba Petrovića. Cetinjski manastir, obnovljen 1701-1704; Ostrog, pećinski manastir Svetog Vasilija, koji je tamo umro 1671; austrijska tvrđava Mogren iz 1860; Njegošev mauzolej, podignut 1974. po projektu Ivana Meštrovića na mjestu kapele srušene 1916.
• 20. vijek. Partizanska grobnica na Gorici u Podgorici (1957), spomenik na Stražici u Pljevljima (1961) i memorijalni park Grahovo (1978); svi su pod spomen-obilježjima.

Po gradovima

Kotor ima najgušći skup: Stari grad unutar bedema, tvrđavu Svetog Ivana iznad njega, crkvu Svetog Luke, katedralu Svetog Tripuna (1166) i, 13,8 km duž zaliva kod Perasta, ostrva Gospa od Škrpjela i Sveti Đorđe. Herceg Novi slaže tri tvrđave, Kanli kulu, Forte Mare i Španjolu, oko Sahat kule iz 1667, visoke 16 m, nekad glavne gradske kapije; ona i danas čuva zvono koje je 1753. poklonila ruska carica Katarina II i gradski arhiv s dokumentima od 1685. Budva ima Stari grad, Citadelu, bedeme i tvrđavu Mogren. Bar ima Stari Bar s akvaduktom i Haj-Nehaj iznad Sutomora; Ulcinj Stari grad, Kulu Balšića i svoju Sahat kulu. Pet utvrđenih gradova poređeno je na stranici stari gradovi.

U unutrašnjosti Cetinje ima manastir, Mauzolej vladike Danila i, na Jezerskom vrhu iznad grada, Njegošev mauzolej. Podgorica ima Duklju, osmansku Sahat kulu i Goricu; Nikšić Bedem; Pljevlja Husein-pašinu džamiju i Stražicu; Danilovgrad Ostrog. Manastir Morača stoji 25 km od Kolašina prema Podgorici, a manastir Piva kod Plužina premješten je kamen po kamen između 1970. i 1982, prije nego što se napunila Pivska akumulacija. Manastiri i crkve imaju svoju stranicu: crkve i manastiri.

Koji lokalitet za šta

• Pola dana iz Kotora: bedemi do tvrđave Svetog Ivana prije podne, pa Gospa od Škrpjela; od Kotora do Perasta je 13,8 km, oko 22 minuta autom, plus čamac.
• Hodočašće: Ostrog, 37,6 km i oko sat od Podgorice, 18,5 km i oko 30 minuta od Nikšića, 19,7 km i oko 30 minuta od Danilovgrada; pješačenje od Donjeg do Gornjeg manastira je oko 3 km kroz šumu, do crkve uzidane u stijenu na oko 900 m nadmorske visine, visoko iznad doline Zete.
• Rimski ostaci: Duklja, 4,5 km i oko 7 minuta od centra Podgorice.
• Srednjovjekovne freske: manastir Morača, 45,8 km i oko 1 h 03 od Podgorice na putu za Kolašin.
• Grad u ruševinama za šetnju: Stari Bar, više od 260 zgrada u ruševinama, otvoren cijele godine.
• Pogled: tvrđava Svetog Ivana nad Bokom ili Njegošev mauzolej na Jezerskom vrhu, Lovćen.
• Osmanska Crna Gora: Husein-pašina džamija u Pljevljima i sahat kule Podgorice, Herceg Novog i Ulcinja.
• Besplatno i uvijek otvoreno: Duklja, Španjola, nekropole stećaka i memorijalni parkovi; nijedno nema kapiju ni kartu.

Radno vrijeme i karte

Crtica znači da lokalitet nema određeno radno vrijeme.

Zimi

Njegošev mauzolej zatvoren je od 16. novembra do 10. aprila, kao i Njegoševa rodna kuća na Njegušima; šetnja po bedemima Budve ne radi od decembra do marta. Stari Bar ostaje otvoren po kraćem radnom vremenu, 08:00-17:00. U Boki Muzej grada Perasta radi 10:00-16:00, utorak-nedjelja, od 15. oktobra i zatvara se cijelog januara; risanski mozaici drže isto utorak-nedjelja 10:00-16:00 cijele godine osim januara. Jedinice Narodnog muzeja na Cetinju rade radnim danima. Lokaliteti na otvorenom, Duklja, Španjola, stećci i spomen-obilježja, nemaju kapije.