Šavnik

Kako doći

Šavnik leži na putu između Nikšića i Žabljaka, kojim se stiže do Durmitora kada je put preko prevoja Sedlo iz Plužina zatvoren zbog snijega; regionalni put vodi preko Boana i Moračkih planina do Kolašina. Pruge nema (najbliže stanice su Nikšić i Kolašin), a red vožnje autobusa za Šavnik nije objavljen; kako naći liniju objašnjava vodič autobusi. Snijeg može pasti već u novembru, pa u hladnim mjesecima provjerite stanje na putevima. Udaljenosti automobilom od grada, bez gužve:

Tri rijeke i dvije zore

Tri rijeke se spajaju na kraju grada, a ispod njega njihova voda sa Komarnicom teče dalje do Pivskog jezera. Šavnik je od kraškog izvora Glava Šavnika dug samo oko 1 km; Bijela, duga 17 km, izvire ispod Lole kod Gornje Bijele i prolazi kroz kanjon od 1,5 km odmah iznad grada; Bukovica, duža od 40 km od izvora na 1.350 m kod tunela Ivica, usijeca kanjon od 9 km sve do grada. U sve tri živi potočna pastrmka, koja se najbolje lovi u maju, junu, septembru i oktobru; vidi Bukovica i Tušina i stranicu o mušičarenju za lovostaj.

Šavnik je poznat kao grad sa dvije zore: oko ravnodnevice sunce izlazi iza brda Kravica, zalazi iza Gradca oko 14:00, ponovo se pojavljuje nad kanjonom Bukovice i drugi put zalazi iza Vojnika. Opštinu okružuje pet planina: Durmitor na sjeveru, Sinjajevina na sjeveroistoku, Moračke planine na istoku, visoravan Krnovo na jugu i Vojnik, sa 48 vrhova iznad 1.500 m i Velikim Vojnikom na 1.998 m, na jugozapadu.

Nevidio i park prirode

Zborno mjesto za kanjon Nevidio na Komarnici udaljeno je 5 km od grada, oko 8 minuta vožnje. Kanjon su prvi put savladali članovi planinarskog kluba Javorak 1965; prolaz kroz oko 2 km traje 3 do 4 sata i ide se samo s punom opremom i obučenim vodičem, od sredine juna do kraja septembra. Isto važi za obližnji kanjon Grabovice, dug oko 1 km i osunčan većim dijelom, sa spustovima kroz vodopade i virove. Ostali kanjoni su na stranici kanjoning.

Nevidio se nalazi u Parku prirode Dragišnica i Komarnica, površine 2.994 ha, između 650 i 1.998 m, na granici s Nacionalnim parkom Durmitor, s više od 1.000 biljnih taksona i 64 vrste ptica. Park obuhvata i Boljske grede, stjenoviti pojas dug skoro 3,5 km s liticama do 700 m i vrhom na 2.091 m. Na Grabovici vodopad Skakavica, visok oko 70 m, teče pri otapanju snijega i jakim kišama, zimi se zaleđuje i privlači penjače na led.

Manastiri i kuće Drobnjaka

Manastir Podmalinsko (Sveti arhangel Mihailo), na desnoj obali Bukovice, potiče iz oko 1252. godine, a obnavljan je 1908. i ponovo 2002, za 750 godina postojanja; u njegovim konacima 1870. otvorena je prva škola u Drobnjaku. Manastir Bijela (Sveti Đorđe), oko 8 km od grada u selu Bijela, po jednim izvorima potiče iz 11, a po drugim iz 17. vijeka; gorio je 1702. i 1840, obnavljan 1705-1735, a potpuno je obnovljen 1887. Vidi i crkve i manastiri.

U Tušini porodična kuća Novice Cerovića (1805-1895), vojvode, senatora i jedinog bana Crne Gore, čuva njegovu sobu s namještajem; podigao ju je njegov otac početkom 19. vijeka, a sprat od sige dodat je kasnije. Spomen-obilježja stoje u Petnjici, selu iz kojeg potiče porodica Vuka Stefanovića Karadžića, i u Mljetičku, gdje je 5. oktobra 1840. ubijen osmanski zapovjednik Smail-aga Čengić. U samom Šavniku porodična kuća pisca Borislava Pekića obnovljena je kao rezidencija za umjetnike i mjesto kulturnih događaja. Više od sto stećaka, srednjovjekovnih nadgrobnih spomenika, sačuvano je na Gornjoj Bijeli, gdje su ugrađeni u temelje crkve, u Pošćenju, oko crkve i u njenim zidovima, i na drugim mjestima; stećci s UNESCO-ve liste nalaze se u opštinama Žabljak i Plužine. U Pošćenju su i dva lednička jezera udaljena oko 300 m jedno od drugog.

Istorija ukratko

Kraj se pominje kao župa Komarnica u Ljetopisu popa Dukljanina iz 12. vijeka i kao nahija Komarnica u osmanskom defteru iz 1477, a ime Drobnjak zapisano je od 1285. Od druge polovine 12. vijeka dio države Nemanjića, kasnije pod kraljem Tvrtkom i hercegom Stjepanom, pao je pod Osmanlije oko 1470. i ujedinjen s Crnom Gorom 1858, što je priznato 1878, a potom je Drobnjak podijeljen na tri kapetanije sa sjedištima u Šavniku, Boanu i Žabljaku. Drobnjak je poznat po guslarima.

Varoš potiče iz 1861, kada su pop Luka Đurović iz Bjelopavlića i Rade Šujov Karadžić opravili mlin u Petnjici, otvorili mehanu i dućan i podigli kuću na ušću Šavnika u Bukovicu; prve tri zgrade bile su mehana s dućanom, puškarska i kovačka radionica. Ime dolazi od šavica, vrbovog pruća kojim su se nekad pokrivali krovovi. Poslije 1918. Šavnik je postao upravno središte cijelog durmitorskog kraja, a nevjeste iz Risna dovele su sa sobom graditelje, pa kuće imaju nešto od primorskog izgleda. Bio je sjedište sreza 1918-1941. i 1944-1948, kada je sjedište prešlo u Žabljak, a današnja opština postoji od 1952. Dan opštine, 22. jul, obilježava napad iz 1941. na okupatorsku komandu kojim je grad oslobođen. Opština je 1948. imala 7.512 stanovnika, 2003. 2.974, a 2023. 1.569.

Praktične informacije i sezone

Zdravstvena stanica, dio Doma zdravlja Nikšić, jedina je zdravstvena ustanova u opštini, s terenskim ambulantama u Bukovici i Boanu; u gradu nema jedinice hitne pomoći, pa pozive na 124 primaju jedinice iz susjednih gradova. Najbliža opšta bolnica je u Nikšiću, 47 km daleko. U gradu su apoteka Montefarm, šalter i bankomat Prve banke, pošta (81450; Gornja Bukovica 81453, Boan 81455) i pumpa Jugopetrol. Smještaja je malo: obnovljeni hotel, eko-sela, kućice i apartmani i planinarski kampovi po selima.

Zime su duge i snježne, a ljeta kratka: srednja godišnja temperatura u gradu je 8 °C, sunčanih dana ima do 210, padavina oko 2.023 mm godišnje, a snijeg može pasti već u novembru. Kanjoning traje od sredine juna do kraja septembra, a ribolov na pastrmku najbolji je u maju, junu, septembru i oktobru. Zimi je grad prolaz prema Žabljaku kad je Sedlo zatvoreno, a vodopad Skakavica zaleđuje se za penjanje po ledu.

U blizini

• Žabljak, 26,5 km: Crno jezero, polazišta za Bobotov kuk i plan Žabljak za 3 dana.
• Plužine i Manastir Piva, 44-61 km, s druge strane Durmitora.
• Most na Đurđevića Tari na Tari, 48 km.
• Kolašin, 73 km preko Moračkih planina i Boana.
• Stranica sjever Crne Gore stavlja Šavnik uz ostale durmitorske gradove; sedmodnevna i desetodnevna ruta koriste put Nikšić-Šavnik-Žabljak.

Pitanja

Koliko je Šavnik udaljen od Žabljaka?

26,5 km, oko 32 minuta vožnje. Kada je zimi put preko Sedla zatvoren, ovuda se iz Nikšića stiže do Žabljaka.

Kako doći do Nevidija iz Šavnika?

Zborno mjesto na Komarnici udaljeno je 5 km od grada, oko 8 minuta vožnje. Kroz kanjon se ide samo s vodičem i punom opremom, od sredine juna do kraja septembra; detalji su na stranici Nevidio.

Zašto je Šavnik grad sa dvije zore?

Oko ravnodnevice sunce zalazi iza Gradca oko 14:00, zatim se ponovo pojavljuje nad kanjonom Bukovice i drugi put zalazi iza Vojnika.

Na kojoj je visini Šavnik i koliko ima stanovnika?

Grad leži na 840 m. Popis 2023. izbrojao je 360 stanovnika u gradu i 1.569 u opštini, najmanjoj u Crnoj Gori.

Odakle potiče ime Šavnik?

Od šavica, vrbovog pruća kojim su se nekad pokrivali krovovi. Varoš je osnovana 1861. oko mehane na ušću rijeke Šavnik.

Ima li bolnica u Šavniku?

Nema. Zdravstvena stanica pripada Domu zdravlja Nikšić, a najbliža opšta bolnica je u Nikšiću, 47 km daleko.