Spomenik slobode Jasikovac
Piramida od pješčara visoka 18 m Bogdana Bogdanovića na brdu Jasikovac, gdje je u julu 1941. strijeljano devet đaka, otkrivena 15. septembra 1977. i obnovljena 2015.
Spomen-kompleks · Brdo Jasikovac
Spomenik slobode stoji na Jasikovcu, šumovitom brdu istočno od centra Berana preko Lima, gdje su italijanske trupe 17. jula 1941. strijeljale devet đaka. Djelo je Bogdana Bogdanovića, beogradskog arhitekte: cilindrična piramida od žutog pješčara i porozne sige visoka 18 m, u prstenu od 40 blokova gabra s ugraviranim prizorima iz istorije Vasojevića, plemena gornjeg Polimlja. Kameni most vodi do nje kroz polukružni portal usječen u zemljane bedeme starog osmanskog utvrđenja. Otkriven je 15. septembra 1977. i obnovljen 2015.
Kako doći
Od centra Berana spomenik je udaljen oko 1,4 km, četvrt sata pješice preko mosta na Limu i uzbrdo stepenicama i kamenom stazom kroz park Jasikovac. Automobilom su Berane 17,4 km i oko 22 minuta od Andrijevice, 34,6 km i oko 43 minuta od Bijelog Polja, 30,8 km i oko 43 minuta od Rožaja i 94,3 km (oko 1 sat i 40 minuta) od Podgorice. Vremena su za vožnju bez saobraćaja.
Šta vidjeti
- Piramida: 18 m žutog pješčara i sige, okrugla u osnovi i sužena ka vrhu poput kupe.
- 40 blokova gabra oko nje, svaki s ugraviranim prizorom, koji zajedno pričaju istoriju Vasojevića. Klesanje je nadzirao majstor kamenorezac Momir Džunić iz Temske kod Pirota u Srbiji, čiji su klesari s Bogdanovićem radili i ranije memorijale.
- Most i portal: kameni most s polukružnim portalom vodi kroz prsten zemljanih bedema; u Bogdanovićevim memorijalima portal označava ulazak živih u svijet mrtvih.
- Park-šuma Jasikovac, 24 ha. Spomenik je u udubljenoj travnatoj zaravni u njenom središtu, odakle se grad uopšte ne vidi: samo drveće, bedemi i daleke planine.
Istorija
Jasikovac je bio osmansko utvrđenje iznad grada, a 17. jula 1941, na dan kad je u gornjem Polimlju počeo ustanak, italijanske trupe su ovdje strijeljale devet đaka. Spomenik je došao tri decenije kasnije: Bogdanović je koncept nacrtao 1972, radovi su počeli 1976. uz pomoć arhitekte Radosava Zekovića, a kompleks je otkriven 15. septembra 1977. Za razliku od mnogih jugoslovenskih memorijala nikad nije napušten. Opština ga održava, obnova glavnog kompleksa završena je krajem 2015. i svake godine se koristi za komemoracije, među njima 9. maja i 13. jula.
U blizini
- Spomen-park Knjaževac u Andrijevici, uz Lim.
- Lim, koji protiče kroz grad ispod brda.
- Cmiljevica i skijalište Cmiljača.
- Ostali memorijali u Crnoj Gori.
Pitanja
Ko je projektovao Spomenik slobode?
Bogdan Bogdanović; koncept je nacrtan 1972, a kompleks otkriven 15. septembra 1977. Klesanje je nadzirao majstor Momir Džunić.
Šta prikazuju ugravirani blokovi?
40 blokova gabra oko piramide priča istoriju Vasojevića, plemena gornjeg Polimlja.
Koliko je od grada?
Oko 1,4 km od centra, četvrt sata pješice preko Lima i uzbrdo kroz park.
Istorija
17. jul 1941.
Strijeljanje na Jasikovcu
Italijanske trupe strijeljale su na brdu, mjestu nekadašnjeg osmanskog utvrđenja, devet đaka, na dan kad je u gornjem Polimlju počeo ustanak.
1972-1977.
Izgradnja
Bogdan Bogdanović je koncept nacrtao 1972; radovi su počeli 1976, klesanje je nadzirao majstor kamenorezac Momir Džunić iz Temske, a pomagao je arhitekta Radosav Zeković. Otkriven 15. septembra 1977.
2015.
Obnova
Obnova glavnog kompleksa završena je krajem 2015.
Izvori
Spomenik Database, Berane (secondary) · Wikipedia, List of Yugoslav World War II monuments and memorials in Montenegro (secondary, unreferenced) · Municipality of Andrijevica, Day of the municipality, 17 July (uprising of 1941 in the upper Lim valley) · OSRM routing (car and foot, OpenStreetMap data, ODbL; times without traffic)
