Spomenik na Barutani

Kako doći

Autom krenite iz Podgorice cetinjskim putem (M2.3). Poslije oko 13 km skrenite lijevo kod table Barutana; neasfaltirani put od oko 400 m vodi do šljunkovitog parkinga pored spomenika. Vrijeme vožnje bez saobraćaja: Podgorica 13,8 km, oko 20 minuta; Cetinje 21,7 km, oko 26 minuta; Virpazar 35,3 km, oko 43 minuta. Putokaz i višejezična informativna tabla postavljeni su 2021. Pored spomenika stoje nekadašnje zgrade mjesne zajednice Barutana (škola, ambulanta i pošta), koje više nisu u upotrebi.

Spomenik

Kompleks je sagrađen od krečnjaka i betona. U središtu je toranj visok oko 12 m, od tankih armiranobetonskih stubova koji se ka vrhu otvaraju poput baklje. Ispred njega kružni kameni plato prečnika oko 10 m vodi do amfiteatra širokog oko 50 m, s deset zakrivljenih redova sjedišta za oko 210 ljudi. Kosi zidovi zidani su s ispupčenim spojnicama koje podražavaju suvozide (međe) lješanskih polja, a ornament kamena oslanja se na ukrase narodne nošnje.

Ploča od bijelog mermera na ulazu nosi posvetu "Spomenik poginulim Lješnjanima u borbama za slobodu". U tri niše stoje ploče za balkanske ratove 1912-1913, Prvi svjetski rat 1914-1918 i Drugi svjetski rat, a na kamenim panelima oko svake niše ispisana su imena poginulih u tom ratu.

Svetlana Kana Radević

Radević (1937-2000) studirala je u Beogradu, a zatim kod Luisa Kana na Univerzitetu Pensilvanije kao Fulbrajtova stipendistkinja. Njeno prvo veliko djelo je hotel Podgorica na Morači, za koji je 1968. dobila saveznu Borbinu nagradu, kao jedina žena i najmlađi laureat, i Trinaestojulsku nagradu iste godine. Njen rad za Barutanu zamalo nije stigao na republički konkurs raspisan u jesen 1975: poslala ga je iz Sjedinjenih Država u oktobru 1975. preko jugoslovenskog konzulata u Njujorku, a pošiljka je bila izgubljena do februara 1976. Žiri joj je dodijelio prvu nagradu u aprilu 1976. Slijedila je gradnja, u kojoj je veliki dio kamenih radova izvela omladinska radna brigada "Barutana 80", i spomenik je otvoren 1980.

Zaštita i održavanje

Barutana je upisana u registar memorijala Glavnog grada Podgorice, ali nije na državnoj listi zaštićenih kulturnih dobara. Centar za konzervaciju i arheologiju Crne Gore sanirao je kompleks 2020, očistio kamen i postavio rasvjetu, a 13. jula 2020. održan je komemorativni koncert. Godine 2021. Barutana je postala pilot-spomenik regionalnog projekta Balkan Monumental Trail, koji joj je donio putokaz i informativnu tablu.

U blizini

• Spomenik u Rijeci Crnojevića i selo Rijeka Crnojevića, dalje cetinjskim putem.
• Skadarsko jezero i Virpazar.
• Spomenik partizanu borcu na Gorici u Podgorici.
• Cetinje, 22 km dalje.
• Ostali memorijali u Crnoj Gori.