Tvrđava Haj-Nehaj
Utvrđeni grad u ruševinama iznad Sutomora, prvi put pomenut 1542: 40 minuta uspona, bez naplate, bez radnog vremena
Srednjovjekovni utvrđeni grad u ruševinama · Stjenovito brdo između Sutomora i Maljevika
Foto: Andrija1234567 · GFDL
Haj-Nehaj su ruševine srednjovjekovnog utvrđenog grada Nehaja, na stjenovitom brdu oko 225 m iznad mora između Sutomora i Maljevika, oko 10 km sjeverozapadno od Bara. Riječ je o otvorenoj ruševini: nema ulaznice, radnog vremena ni ograde, a pješice se stiže za oko 40 minuta od raskrsnice puta za Maljevik. Prvi put se pominje 1542; 1555. posadu su činila dva vojnika i jedan tobdžija, a tri godine kasnije procijenjeno je da može primiti 900 ljudi. Unutar zidina stoje mala crkva Sv. Dimitrija, vjerovatno starija od utvrđenja, i barutana na ivici istočnih litica.
Uspon
Staza počinje na raskrsnici magistrale s putem koji se spušta na plažu Maljevik, iza nekoliko kuća, i penje se oko 1 km u jednom smjeru uz oko 170 m uspona: oko 40 minuta ujednačenim korakom, srednje težine, kamenitom stazom kroz makiju i rijetku hrastovu šumu. Brdo je teško pristupačno sa svih strana osim zapadne, gdje je kapija, pa vas staza obilazno dovodi do zapadnog ulaza. Sa zidina se pruža pogled na Sutomore, zaliv i more. Parkiranje na početku staze je besplatno, a istom stazom se i silazi.
Radno vrijeme i ulaznice
Ne postoje. Haj-Nehaj je ruševina bez čuvara, bez naplate, bez blagajne i bez kapije koja se zaključava, a parking u podnožju staze je besplatan. Ništa nije uređeno za posjetioce: nema nikoga koga biste pitali, a na istočnoj strani nema ni ograde između vas i provalije.
Šta vidjeti unutra
- Ulaz na zapadu, na kojem se u zidu čitaju tri faze gradnje, i cisterna za vodu dozidana kasnije pored njega.
- Okrugle kule i puškarnice. Nehaj je građen za vatreno oružje: kule su okrugle, a mnoge puškarnice probijene su kasnije.
- Crkva Sv. Dimitrija na najvišoj tački unutar zidina, mala građevina vjerovatno starija od utvrđenja oko nje.
- Kuće koje ispunjavaju viši južni dio i prostor uz ulaz, možda starije od sjevernog dijela grada.
- Barutana na krajnjem istoku, iznad gotovo okomitih litica.
Istorija
Najstariji dokumenti grad zovu i Haj i Nehaj, a prvi među njima je iz 1542. Tvrđava je možda s kraja 15. vijeka, podignuta od Mlečana za odbranu obale, ali nijedan dokument ne daje godinu. Vidi se u gornjem lijevom uglu najstarije poznate gravure Bara, iz 1550. Izvještaj iz 1555. smješta je između Bara i Paštrovića, s posadom od dva vojnika i jednog tobdžije; izvještaj iz 1558. računa da bi po potrebi mogla primiti 900 ljudi. Osmanski period obično se datira od 1571. do 13. novembra 1877, kada su grad zauzele crnogorske snage; poslije 1878. je napušten.
U blizini
- Plaža Sutomore, 1.200 m pijeska neposredno ispod brda, sa stanicom na pruzi Bar-Beograd.
- Maljevik, uvala čiji prilazni put označava početak staze.
- Čanj, sljedeća plaža prema sjeverozapadu.
- Stari Bar, utvrđeni stari grad 4 km od Bara prema unutrašnjosti.
- Ostale tvrđave Crne Gore i cijeli spisak spomenika.
Istorija
Kraj 15. vijeka (?)
Mletačka tvrđava
Građena za vatreno oružje, možda krajem 15. vijeka, od Mlečana za odbranu obale; nijedan dokument ne daje godinu.
1542.
Prvi pomen
Najstariji dokument koji imenuje grad, kao Haj ili Nehaj.
1550.
Na najstarijoj gravuri Bara
Nehaj se vidi u gornjem lijevom uglu najstarije poznate gravure Bara.
1555-1558.
Dva izvještaja
Posada od dva vojnika i jednog tobdžije 1555; mjesta za 900 ljudi 1558.
1571-1877.
Osmanski grad
Obično se datira kao osmanski od 1571. do 13. novembra 1877, kada su ga zauzele crnogorske snage; napušten poslije 1878.
Izvori
Tourist Organisation Bar, Haj-Nehaj (open ruin, free parking) · Expeditio, Srednjevjekovni gradovi: Nehaj (dates, layout, church of St Demetrius) · Outdooractive, The Haj-Nehaj fortress, Sutomore (hiking route; secondary) · Montenegro for Travellers, Haj-Nehaj fortress (1571 and 1877 dates; secondary)
