Spomen-park Grahovo
Bronzani Sava Kovačević Miodraga Živkovića, visok oko 7 m, otkriven 13. jula 1978. na mjestu gdje su grahovski partizani ispalili prve metke 1941.
Spomen-park sa bronzanom statuom · Grahovo
Foto: Carna Brkovic · CC BY 2.0
Spomen-park u Grahovu, selu od stotinak stanovnika u opštini Nikšić, posvećen je partizanskom komandantu Savi Kovačeviću i ustanku 13. jula 1941. Natpis bilježi da su ovdje Kovačević i grahovski partizani ispalili prve metke na okupatora. Spomenik je bronza od oko 7 m na postolju, u kojoj se apstraktne mase slažu u Kovačevićev lik, rad beogradskog vajara Miodraga Živkovića, koji je dobio konkurs za idejno rješenje. Građen je od 1977. s arhitektom Ivanom Vuščićem i otkriven 13. jula 1978. Grahovo leži u kraškom polju na unutrašnjem putu između Boke Kotorske i Nikšića, pa je park lako svratište na vožnji između primorja i sjevera.
Kako doći
Grahovo je na putu koji se iz Risna u Boki Kotorskoj penje preko planina do Nikšića. Automobilom je 31,4 km i oko 39 minuta od Risna, 45,7 km i oko 57 minuta od Nikšića, 45,8 km (oko 1 sat i 2 minuta) od Herceg Novog, 48,1 km (oko 1 sat i 4 minuta) od Kotora i 96,6 km (oko 1 sat i 57 minuta) od Podgorice. Vremena su za vožnju bez saobraćaja. Park je na otvorenom, a parking na ulici kod glavne prodavnice u selu je besplatan.
Šta vidjeti
- Statua, oko 7 m bronze na postolju. Iz daljine se čita kao skup apstraktnih blokova; izbliza se blokovi slažu u lik Kovačevića.
- Natpis s datumom 13. jul 1941. i prvim pucnjima grahovskih partizana.
- Terase uz popločanu kamenu stazu, s 276 betonskih kocki s imenima: 230 lokalnih partizanskih boraca i 46 civilnih žrtava. Park zauzima oko 7.500 m² i obnovljen je 2020.
Istorija
Sava Kovačević rođen je kod Grahova 1905; rodna kuća mu stoji u Nudu. Dana 13. jula 1941. u Crnoj Gori počeo je oružani partizanski ustanak protiv italijanske okupacije, a natpis na spomeniku prve pucnje pripisuje Kovačeviću i grahovskim partizanima. Taj datum je danas Dan državnosti Crne Gore. Sedamdesetih godina konkurs za spomenik dobio je beogradski vajar Miodrag Živković; gradnja je počela 1977. s arhitektom Ivanom Vuščićem, a park je otkriven 13. jula 1978. Tokom decenija kompleks je zapušten. Obnova vrijedna oko 100.000 €, koju je koordinirao Centar za konzervaciju i arheologiju Crne Gore završena je u ljeto 2020. i predstavljena, opet, 13. jula.
U blizini
- Spomen-kompleks na Trebjesi u Nikšiću, posvećen 32 strijeljanima 1942.
- Tvrđava Bedem, osmansko utvrđenje u centru Nikšića.
- Orjen, planina između Grahova i primorja.
- Risan, rimski grad na zalivu, u podnožju puta.
Pitanja
Ko je bio Sava Kovačević?
Partizanski komandant rođen kod Grahova 1905. Spomenik je posvećen njemu i grahovskim partizanima, kojima natpis pripisuje prve metke na okupatora 13. jula 1941.
Ko je autor spomenika?
Vajar Miodrag Živković, koji je dobio konkurs, s arhitektom Ivanom Vuščićem. Otkriven je 13. jula 1978.
Isplati li se skretanje?
Nije ni potrebno ako vozite između Boke Kotorske i Nikšića: put prolazi pored parka. Od Risna je oko 39 minuta, od Nikšića oko 57.
Istorija
1905.
Rođen Sava Kovačević
Budući partizanski komandant rođen je kod Grahova; rodna kuća mu je u Nudu.
13. jul 1941.
Prvi pucnji
Natpis bilježi da su ovdje Sava Kovačević i grahovski partizani ispalili prve metke na okupatora. 13. jul je Dan državnosti Crne Gore.
1977-1978.
Izgradnja
Konkurs za idejno rješenje dobio je beogradski vajar Miodrag Živković; park je građen sa arhitektom Ivanom Vuščićem i otkriven 13. jula 1978.
2020.
Obnova
Obnovu je koordinirao Centar za konzervaciju i arheologiju Crne Gore; završena je u ljeto 2020. i predstavljena 13. jula.
Izvori
Spomenik Database, Grahovo (secondary) · Wikipedia, List of Yugoslav World War II monuments and memorials in Montenegro (secondary, unreferenced) · MONSTAT, 2023 census, population by settlement (Grahovo 102) · Zakon o državnim i drugim praznicima (13 July, Statehood Day), data.gov.me · OSRM routing (car, OpenStreetMap data, ODbL; times without traffic)
