Perast

Kako doći

Perast leži na obalnom putu između Kotora i Risna, naspram tjesnaca Verige; trajekt Kamenari-Lepetane je na istom putu, dalje od Risna. Aerodrom Tivat udaljen je 21 km, oko pola sata. Vremena u tabeli su putna vremena bez saobraćaja; ljeti dodajte čekanje na ulazima u grad.

Autobusom. Dvije lokalne linije Blue Line-a voze obalom pored Perasta: Risan-Kotor (ŠC) i Novo Naselje Škaljari-Kostanjica. Stanica ŠC je kod sportskog centra pored kotorskog Starog grada, a ne na međugradskoj autobuskoj stanici. Opština objavljuje redove vožnje na svojoj stranici javnog prevoza. Za vrijeme ljetnje zabrane autobusi ne prolaze kroz grad, već staju na dva ulaza. Autobusima s više od 23 sjedišta donji put kroz Perast zabranjen je cijele godine, osim školskim i redovnim lokalnim linijama. Međugradsku mrežu objašnjava vodič autobusi.

Brodom. Ture brodom po Bokokotorskom zalivu iz Kotora staju u Perastu i na ostrvu na putu oko zaliva. Ako putujete sa psom, pravila o povocu za opštinu Kotor su u vodiču putovanje sa psom.

Automobili i parking ljeti

Jedini put kroz Perast ljeti je zatvoren za motorna vozila. Opštinska odluka o regulisanju saobraćaja određuje period od 15. maja do 30. septembra, svakog dana od 09:00 do 01:00. Izuzeti su električna vozila i vozila bez motora, stanovnici koji imaju parking na sopstvenoj parceli, osobe s invaliditetom, vatrogasna vozila i vozila hitne pomoći i vlasnici propusnica; snabdijevanje prodavnica i restorana dozvoljeno je od 06:00 do 09:00. Datum početka primjene mijenjao se iz godine u godinu, pa Mjesna zajednica Perast svake sezone objavljuje važeći režim. Na oba kraja grada stoje rampe koje očitavaju tablice. Van zabrane put kroz grad je zona 30.

Posjetioci parkiraju na dva parkinga na ulazima u grad, jednom s kotorske i jednom s risanske strane. Oba vode privatni operateri po ugovoru o zakupu s Morskim dobrom i oba se plaćaju; zvanični cjenovnik nije objavljen, pa cijenu provjerite na rampi. U 2023. i 2024. između parkinga i grada vozio je besplatan električni prevoz (dva vozila sa četiri sjedišta i autobus s deset) za stanovnike i posjetioce; da li saobraća, dio je obavještenja za svaku sezonu. Jedini parking u samom gradu je uz obalu, a ljeti danju ni stanovnici tu ne nalaze mjesto.

Ostrva: Gospa od Škrpjela i Sveti Đorđe

Do Gospe od Škrpjela stiže se samo barkom. Male barke prevoze s peraške obale: siđite na rivu i dogovorite vožnju s jednim od barkariola; cijene i vrijeme polaska su njihovi i nijesu objavljeni. Na ostrvu staju i ture brodom iz Kotora. Ostrvo je vještačko: njegov „rođendan“ je 22. jul 1452, datum legende o braći Mortešić i hridi koja danas leži ispod glavnog oltara, a do 1603. oko hridi je potopljeno oko sto starih brodova da bi se ostrvo nasulo. Današnja crkva uglavnom potiče iz vremena poslije 1666; zemljotres 1667. ju je oštetio, a prezbiterij je dograđen 1720-1725. Unutra su 68 platna Tripa Kokolje, oko 2.000 srebrnih zavjetnih pločica iz 17 kotorskih radionica, Kunićev vez i srebrni reljef Perasta pod turskim napadom 1654, izrađen u Veneciji 1736-1738. Više od 150 brodova nosilo je ime ove crkve, a pored nje je mali muzej.

Prirodno ostrvo pored njega, Sveti Đorđe, nosi crkvu iz 12. vijeka i staro peraško groblje, a zaštićeno je kao spomenik kulture II kategorije. Jedan od njegovih opata, Ivan Krusala, služio je Petra Velikog i za njega išao u misiju kineskom caru. Godine 1813, kada su Peraštani zauzeli tvrđavu Sveti Križ, francuska posada povukla se na ostrvo i tu postavila topove.

Šta vidjeti u gradu

Perast nikada nije imao bedeme. Stari obalni put uz kuće bio je do druge polovine 17. vijeka glavna ulica, pristanište i brodogradilište; kada su u prvom redu uz more podignute barokne palate, uska ulica iza njih postala je Stari put, čiju širinu određuju starije odbrambene kule porodica Visković, Mazarović i Marković-Martinović. Većina kuća ima prizemlje i jedan sprat s balkonom prema moru. Grad se stepenasto penje padinom brda Sveti Ilija, s uličicama koje se spuštaju do vode, a otvoreni prostori su mali: pjaca ispred Svetog Nikole, trg od muzeja, izvor Bogliva i Viskovića vrt. Plemićke porodice gradile su kule uz svoje palate, a na nekim kućama i danas se vide puškarnice i isklesani maskeroni.

Sveti Nikola i zvonik

Župna crkva Svetog Nikole stoji na glavnom trgu: stara crkva je iz 1616, nova iz 1740. Njen zvonik visok je 55 m i s njega je panoramski pogled na zaliv. Crkva čuva odlikovanja darovana svetištu na ostrvu, među njima ruski Orden Svetog Aleksandra Nevskog i četiri medalje Ordena Svetog Marka, a Tripo Kokolja slikao je i ovdje, kao i u Gospi od Rozarija. Oslikana tavanica, vjerovatno uzor onoj na ostrvu, nije sačuvana. Od 1. do 15. maja na trgu stoji mađ (vidi događaje niže).

Muzej grada Perasta

Muzej grada Perasta zauzima palatu Bujović na Obali Marka Martinovića. Grof Vicko Bujović, više puta kapetan grada, ratovao je za Trebinje i Herceg Novi i protiv sjevernoafričkih gusara, a ubijen je u zavjeri na gradskom trgu 6. maja 1709. Muzej radi od utorka do nedjelje: od 15. aprila do 15. oktobra 08:00-20:00, od 15. oktobra do 15. aprila 10:00-16:00; zatvoren je ponedjeljkom, cijelog januara, na pravoslavni Uskrs, 1. maja i 13. i 14. novembra. Ulaznica je 8 € (5 € za djecu do 12 godina); zajednička ulaznica od 15 € pokriva i rimske mozaike u Risnu i lokacije Muzeja Kotor u Kotoru. Unutra su makete brodova, navigacioni instrumenti i oružje, portreti kapetana, slika iz 1711. na kojoj Marko Martinović podučava ruske kadete, Kokoljina djela i salon palate Balović u kojem je povremeno boravio Petar II Petrović Njegoš. Opštinsko vijeće osnovalo je muzej 28. februara 1937; zemljotres 1979. oštetio je palatu, a obnova je trajala do 1998.

Palate i crkve

Palate s kraja 17. vijeka nižu se uz obalu: Bujović, Smekja, Visković, donja palata Zmajević, Vukasović i Bronza, a među njima su starije kuće uz more porodica Šestokrilović, Marković-Martinović, Štukanović i Burović. Crkve prate porodice. Gospa od Rozarija (1694) dio je kompleksa Zmajevića; Sveti Marko (1760) pripada palati Smekja; Sveti Antun s manastirom je iz 1679, a Sveti Ivan Krstitelj, na zapadnom kraju grada, iz 1595; kapela Svetog Spasitelja stoji iza palate Bronza, Sveti Mihovil na groblju, pravoslavna crkva Rođenja Bogorodice u gradu, a Sveta Ana iznad njega. Više crkava ovog kraja je na stranici crkve i manastiri.

Tvrđava Sveti Križ

Sveti Križ iznad grada sagrađen je 1570. i bio je jedino peraško utvrđenje; položaj grada na ulazu u kotorski zaliv činio ga je kontrolnom tačkom za odbranu i robu. Godine 1813. Peraštani su tvrđavu preuzeli od Francuza.

Istorija ukratko

Venecija je držala Perast od 1420. do 1797. i to je zlatno doba grada; dokumenti u muzeju sežu od 1441. do 1796. Pomorstvo koje je platilo palate napravilo je od grada i školu: privatna pomorska škola postojala je ovdje od 1512, među najstarijima na Jadranu, franjevci su 1636. otvorili školu u kojoj se učilo i pomorstvo, a 1698. kapetan Marko Martinović vodio je kurs navigacije za kadete cara Petra Velikog. Matija Zmajević (1680-1735) stupio je 1712. u rusku mornaricu, borio se kod Ganguta i dogurao do admirala. Peraštani su 15. maja 1654. kod tjesnaca Verige odbili turski napad u kojem je poginuo turski zapovjednik Mehmed-aga Rizvanagić; grad od tada taj dan slavi kao Zavjetni dan. Poslije zemljotresa 1667. došla je barokna obnova, palate Zmajević, Bujović, Bronza, Smekja, Balović i Visković, dok je Tripo Kokolja (rođen u Perastu 1661, umro u Korčuli 1713), školovan u Veneciji pod pokroviteljstvom nadbiskupa Andrije Zmajevića, oslikao crkvu na ostrvu. Do kraja 18. vijeka ovdje je živjelo više od 2.000 ljudi.

Perast je, kako se kaže, posljednji grad koji je spustio mletačku zastavu, dva mjeseca pošto je Republika pala 1797. Slijedile su Austrija, Rusija, Francuska i ponovo Austrija, a grad je izgubio značaj; Boka i Crna Gora ujedinile su se 1813, ali su sile vratile zaliv Austriji do 1918. Početkom 20. vijeka u Perastu je živjelo oko 400 ljudi; popis je izbrojao 637 stanovnika 1971, 349 2003, 269 2011. i 237 2023, a od 318 stanova popisanih 2011. oko 200 koristi se samo sezonski. Urbana cjelina Perasta spomenik je kulture I kategorije od 1949, a 1979. Prirodno i kulturno-istorijsko područje Kotora upisano je na UNESCO-ovu listu svjetske baštine, pri čemu kriterijumi izričito navode Kotor i Perast kao „izrazito karakteristične i autentično očuvane male gradove“; područje je od 1979. do 2003. bilo na Listi svjetske baštine u opasnosti.

Fašinada i ostali datumi

• 1. maj, Kićenje mađa. Mladi brijest okićen bocama mlijeka i vina, suvim kolačima koromanima i trakama pobada na trgu ispred Svetog Nikole posljednji mladoženja u godini, i mađ tu stoji do 15. maja.
• 15. maj, Zavjetni dan (Peraška Gospa). Dan zavjeta za pobjedu 1654: defile Bokeljske mornarice (na UNESCO-ovoj listi nematerijalne baštine od 2021) i Gradske muzike Kotor, cvijeće na groblju kod spomenika admiralu Vladislavu Brajkoviću, kolo Bokeljske mornarice ispred Svetog Nikole i misa. Gađanje kokota kojim se dan nekada završavao izbačeno je iz zvaničnog programa poslije prigovora zaštitnika životinja. Organizator je Društvo prijatelja grada Perasta.
• Jun, Međunarodni festival klapa Perast. Tri večeri a capella pjevanja: prve večeri dječje klape i nove pjesme, druge ženske, treće muške klape.
• 22. jul, Fašinada. U sumrak muškarci iz starih porodica, župnik i Bokeljska mornarica veslaju okićenim barkama natovarenim kamenjem od Pošove do ostrva i bacaju ga oko njega, kao svake godine od 1452; običaj je nacionalna nematerijalna kulturna baština od 2013. Slijede riblja večera na ostrvu i koncert klapa na trgu. Organizatori su Mjesna zajednica Perast i Društvo prijatelja grada Perasta. Vidi i Crna Gora u julu.
• Ljeto i proljeće. KotorArt, kotorski međunarodni festival osnovan 2002, dio programa izvodi u Perastu; u proljeće se održava Festival gudača.

Kupanje

Perast nema plažu. Nijedno kupalište u gradu nije u nacionalnom atlasu plaža i kupališta, a kupa se s kamenih i betonskih platoa uz obalu. Sezona kupanja na primorju traje od maja do oktobra, u mjesecima kada se ispituje kvalitet morske vode. Za veslanje po zalivu vidi stranicu kajaking i SUP.

Kada doći i gužve

Ljetnje radno vrijeme muzeja traje od 15. aprila do 15. oktobra, sezona kupanja od maja do oktobra, a stalni datumi su 1. maj, 15. maj, junski festival klapa i 22. jul. Problem su ljetnji dani: na ulazima se stvaraju zastoji, automobili stoje s obje strane magistrale iznad grada, većina posjetilaca je u prolazu, mnogi u rent-a-car vozilima, a stanovnici izbjegavaju da danju ulaze automobilom. Zabrana počinje u 09:00, pa su mirni sati rano ujutru i uveče. Dnevni posjetioci dolaze i s kruzera u Kotoru; dnevna lista dolazaka luke pokazuje kojih dana su brodovi u zalivu. Hladna bura s risanske i orahovačke strane zaobilazi grad, a ljeti duva zapadni vjetar. Zimi muzej radi od utorka do nedjelje 10:00-16:00 i zatvoren je u januaru, a put kroz grad otvoren je za automobile.

Smještaj i hrana

Smještaj je mali: hoteli u obnovljenim kamenim palatama i kućama na obali i apartmani u uličicama iznad. Restorani i konobe nižu se uz rivu. Lokalni slatkiš je Peraška torta, kolač od badema s pinjolima i zaštićeni tradicionalni specijalitet, opisan na stranici lokalna kuhinja. U gradu su pošta (85336) i bankomati na obali.

U blizini

• Kotor, 14 km: Stari grad pod zidinama, uspon do tvrđave San Đovani, Crkva Svetog Luke i Pomorski muzej Crne Gore, s kotorskim serpentinama iznad.
• Risan, dalje obalnim putem prema Herceg Novom, s rimskim mozaicima na zajedničkoj muzejskoj ulaznici.
• Tivat i Porto Montenegro, 21 km, uz aerodrom.
• Herceg Novi i Portonovi na ulazu u zaliv, 29 km oko zaliva; trajekt Kamenari-Lepetane, koji prelazi tjesnac prema tivatskoj strani, na istom je putu.
• Brodom: Plava špilja i ostrvo Mamula na turama po zalivu.
• Planiranje: Perast je drugi dan trodnevne rute i jedan od izleta iz Kotora; stranica stari gradovi stavlja ga uz ostala istorijska jezgra, a stranica Crnogorsko primorje pokriva regiju. Raspored božićnih misa je u vodiču Božić, a ograničenja za letenje u pravilima za dronove.

Pitanja

Koliko je Perast udaljen od Kotora?

13,8 km obalnim putem, oko 22 minuta bez saobraćaja.

Kako doći iz Kotora u Perast autobusom?

Lokalnim linijama Blue Line-a Risan-Kotor (ŠC) ili Novo Naselje Škaljari-Kostanjica, koje voze obalom pored Perasta; stanica ŠC je kod sportskog centra pored Starog grada, a ne na međugradskoj stanici. Ljeti autobusi staju na ulazima u grad umjesto da prolaze kroz njega. Redovi vožnje su na stranici javnog prevoza Opštine Kotor.

Može li se automobilom u Perast?

Ljeti danju ne. Opštinska odluka zatvara put kroz grad za motorna vozila od 15. maja do 30. septembra, od 09:00 do 01:00, uz izuzetke za stanovnike sa sopstvenim parkingom, električna vozila, osobe s invaliditetom i vlasnike propusnica; datumi primjene objavljuju se svake sezone. Parkirajte na ulazima i uđite pješke.

Gdje se parkira u Perastu?

Na parkinzima na dva ulaza, s kotorske i s risanske strane. Plaćaju se, a vode ih privatni operateri po ugovoru o zakupu s Morskim dobrom; zvanični cjenovnik nije objavljen.

Kako doći do Gospe od Škrpjela?

Barkom s peraške obale, dogovorenom na rivi s jednim od barkariola; na ostrvu staju i ture brodom iz Kotora. Cijene i vrijeme polaska određuju barkarioli.

Ima li plaže u Perastu?

Nema. Grad nema registrovano kupalište; kupa se s kamenih i betonskih platoa uz obalu, u sezoni od maja do oktobra.

Koliko vremena treba za Perast?

Pola dana: sat za obalu i Svetog Nikolu, sat za muzej i barka do ostrva i nazad. Za fašinadu ili festival klapa ostanite i uveče.

Kada je fašinada?

Svakog 22. jula u sumrak, kada barke kreću od Pošove prema ostrvu; kasnije uveče slijedi koncert klapa na trgu.

Je li Perast pod zaštitom UNESCO-a?

Jeste. Nalazi se unutar Prirodnog i kulturno-istorijskog područja Kotora, na listi svjetske baštine od 1979, a kriterijum (iv) upisa izričito navodi Kotor i Perast. Na nacionalnom nivou urbana cjelina Perasta spomenik je kulture I kategorije od 1949.

Koliko ljudi živi u Perastu?

237 na popisu 2023, naspram 269 na popisu 2011. i 637 iz 1971; prije 1800. grad je imao više od 2.000 stanovnika.

Radi li Muzej grada Perasta zimi?

Radi, od utorka do nedjelje 10:00-16:00 od 15. oktobra do 15. aprila, a zatvoren je ponedjeljkom i cijelog januara.

Isplati li se izlet u Perast s kruzera u Kotoru?

Vožnja traje 22 minuta u svakom smjeru bez saobraćaja, a za sam grad s barkom do ostrva treba oko dva sata. Ljeti je put kroz grad danju zatvoren, pa vas automobil ili autobus ostavlja na ulazu.