Božić u Crnoj Gori

Crna Gora ima dva Božića. Katolici slave 25. decembra; pravoslavna većina (71,1% stanovnika po popisu iz 2023.) slavi 7. januara, a središte tog praznika je Badnji dan, 6. januar, kada se badnjaci, mladi hrastovi, osvećuju i pale na vatrama ispred crkava u svakom gradu. 6, 7. i 8. januar plaćeni su slobodni dani za zaposlene pravoslavne vjeroispovijesti, a 24, 25. i 26. decembar za zaposlene katoličke vjeroispovijesti, ali nijedan Božić nije državni praznik, pa zakon dozvoljava rad prodavnica, za razliku od 1. i 2. januara, iako je većina zatvorena 7. januara. Praznici koji su neradni za sve nalaze se na stranici praznici; koncerti na trgovima i zimski bazari na stranici Nova godina.

Kada je Božić u Crnoj Gori

Pravoslavna crkva drži julijanski kalendar, pa njen 25. decembar pada 7. januara po građanskom kalendaru, a Badnji dan 6. januara. Sezona traje od katoličkog Božića do Bogojavljenja; Nova godina je jedini državni praznik u njoj.

Sezona poslije pada od petka 24. do nedjelje 26. decembra 2027. i od četvrtka 6. do subote 8. januara 2028. Ministarstvo rada datume potvrđuje obavještenjem svakog decembra.

Slobodni dani i šta radi

Sezonu uređuju dva zakona. Po Zakonu o državnim i drugim praznicima Nova godina je praznik koji se slavi 1. i 2. januara, neradno za sve. Zakon o svetkovanju vjerskih praznika daje zaposlenom plaćeno odsustvo za radne dane koji padaju na praznike njegove vjere: zaposlenima pravoslavne vjeroispovijesti za Badnji dan i dva dana Božića, 6, 7. i 8. januar; zaposlenima katoličke vjeroispovijesti za 24, 25. i 26. decembar. Zaposleni o tome obavještava poslodavca najkasnije tri dana prije praznika. Ministarstvo rada datume objavljuje svakog decembra pod naslovom „neradni dani“, ali dani pripadaju vjernicima koji ih koriste, a ne cijeloj zemlji: državni organi, lokalna samouprava i javne ustanove rade.

Prodavnice prate istu podjelu. Zabrana rada nedjeljom i praznicima iz člana 35b Zakona o unutrašnjoj trgovini odnosi se na dane državnih i drugih praznika, pa 1. i 2. januara smiju raditi samo apoteke, pekare, benzinske pumpe, pijace, cvjećare i prodavnice suvenira, prodavnice na stanicama, aerodromima i u lukama i tezge na bazarima. 6, 7. i 8. januara i 24, 25. i 26. decembra zabrana ne važi: prodavnica, tržni centar, banka ili pošta smiju raditi, a svako sam određuje radno vrijeme. U praksi pravoslavni Božić određuje ritam: na Badnji dan, 6. januara, većina prodavnica radi skraćeno, uglavnom do oko 18:00; 7. januara prodavnice su zatvorene u cijeloj zemlji; 8. januara većina ponovo radi normalno. Jedinstven spisak božićnog radnog vremena pošta, banaka, autobusa i supermarketa niko ne objavljuje, a radno vrijeme se razlikuje od prodavnice do prodavnice, pa provjerite na licu mjesta prije polaska. Imenik apoteke navodi apoteke koje rade 0-24, a stranice pošte i kupovina redovno radno vrijeme.

Škole su na zimskom raspustu cijeli januar 2027, od petka 1. do nedjelje 31. januara, pa i Nova godina i pravoslavni Božić padaju u raspust; vrtići od 4. do 29. januara rade dežurno. Narodni muzej Crne Gore na Cetinju drži zimsko radno vrijeme od 16. novembra do 14. aprila: Muzej kralja Nikole, Biljarda, Umjetnički muzej i Etnografski muzej rade od ponedjeljka do petka od 9 do 15, Istorijski muzej, Njegošev mauzolej i Njegoševa rodna kuća su zatvoreni, a galerija Dado ne radi od 1. januara. Božićna zatvaranja ne objavljuje, a 6, 7. i 8. januar 2027. padaju u radne dane sedmice. Ostale zbirke su u imeniku muzeji.

Badnji dan i Badnje veče

Božićni post traje 40 dana, od 28. novembra do Badnjeg dana, koji je njegov najstroži dan. Dan nosi ime po badnjaku, mladom hrastu (ceru ili hrastu; u nekim krajevima jeli ili boru) koji domaćin siječe rano ujutru, prije izlaska sunca, po običaju s tri udarca sjekirom, i prislanja uz ulazna vrata do večeri. U gradovima se badnjak kupuje na pijaci ili dobija u crkvi. Mlado drvo predstavlja Hrista i drva koja su pastiri donijeli u pećinu da ogriju novorođenče; ime se vezuje za glagol bdjeti.

Kad padne mrak, badnjak, naramak slame i pečenica, pečenje za Božić, unose se u kuću uz pozdrav „Dobro veče, čestit Božić, Badnje veče!“. Slama podsjeća na jasle, a sitni darovi skriveni u njoj za djecu na darove mudraca. Badnjak se stavlja uz ognjište, porodica se moli, pjeva tropar praznika i sjeda za posnu večeru, obično prebranac i druga posna jela; post se završava tek na Božić ujutru. Sama jela su na stranici lokalna kuhinja.

U crkvama dan počinje jutarnjom liturgijom; popodne i uveče sveštenici osvećuju badnjake i pale ih na vatrama ispred crkve, što je javni dio praznika. 2026. badnjaci su u većini crkava naloženi uprkos kiši. U starijem seoskom običaju badnjak se pozdravljao, posipao žitom i držao da gori cijelu noć; gradske proslave izrasle su iz toga.

Gdje gledati paljenje badnjaka

Svaka parohija pali svoj badnjak; najveća okupljanja su ispred sabornih hramova i crkava u starim gradovima, s više hiljada ljudi na platou Sabornog hrama u Podgorici 2026. Vremena u tabeli su obrazac iz 2026: svaka crkvena opština nova vremena objavljuje 4. i 5. januara.

Vatre gore na otvorenom, a veče je često kišno: 2026. većina badnjaka naložena je po kiši. Obucite se za to i provjerite vrijeme za grad.

Božić

Od božićnog jutra pozdrav je „Hristos se rodi!“, a odgovor „Vaistinu se rodi!“. Božićna liturgija služi se u ponoć u jednim crkvama, a prije zore u drugima. 2026. ponoćne liturgije bile su u crkvi na Ćipuru na Cetinju, u Svetom Savi u Tivtu, u crkvama u Starom gradu i na Topli u Herceg Novom i u Svim Svetima na Velikom Pijesku kod Bara; Cetinjski manastir imao je jutrenje u 4:00 i liturgiju u 5:30, Risan u 5:00, Saborni hram u Podgorici u 8:00 (jutrenje u 7:00), Sveti Nikola u Starom Baru u 8:00, a Sveti Nikola u Kotoru u 10:00. Bogosluženja su otvorena za svakoga; na Božić ujutru crkve su najpunije. Crkve u zemlji su na stranici crkve i manastiri.

U kući dan počinje česnicom, božićnim hljebom od pšeničnog brašna i najčistije vode, umiješenim na Badnji dan ili rano na Božić ujutru, s novčićem unutra (ili drugim sitnim predmetom koji se čuva iz godine u godinu, najbolje od plemenitog metala). Na početku božićnog ručka, poslije molitve, domaćin i jedan ukućanin okreću je tri puta u smjeru kazaljke na satu i lome među svima za stolom; ko nađe novčić, vjeruje se, ima srećnu godinu. Pečenica unesena na Badnje veče glavno je jelo ručka.

Praznik se nastavlja 8. januara, na Sabor Presvete Bogorodice, i 9. januara, na Svetog Stefana, oba s liturgijama; 2026. liturgija 8. januara u Kotoru bila je u crkvi Svetog Luke u 10:00, a u Prčanju u crkvi Svetog Petra Cetinjskog u 9:00. Slobodni dani završavaju se 8. januarom.

Katolički Božić u Boki Kotorskoj

Katolika je 3,27% stanovništva na nivou zemlje, a znatno više u nekoliko opština: 39,7% u Tuzima, 16,5% u Tivtu, 10,1% u Kotoru, 9,8% u Ulcinju i 6,1% u Baru. Zaposleni katoličke vjeroispovijesti imaju 24, 25. i 26. decembar kao plaćeno odsustvo pod istim uslovima kao pravoslavni u januaru.

Kotorska biskupija raspored božićnih misa objavljuje svakog decembra; raspored za 2023. pokazuje obrazac. Ponoćka se služi u katedrali Svetog Tripuna u Kotoru, u župnim crkvama u Perastu, Budvi i Herceg Novom, u Svetom Nikoli u Prčanju i u Svetom Antunu u Tivtu; crkve u Dobroti, na Mulu i u Stolivu umjesto toga imaju večernju misu 24. decembra. Na Božić je misa u katedrali u 10:00, a večernja u 18:00 u crkvi Svete Klare, uz mise u 10:00 u Perastu, Tivtu, Budvi i Herceg Novom. Poslije praznika u katedrali je božićni koncert: 26. decembra 2023. i 27. decembra 2025.

Kotor oba Božića drži u jednom programu. Opština i turistička organizacija u okviru Kotor Winter Festa vode „Od Božića do Božića“: 2023. počeo je 23. decembra, 24. decembra bile su priganice na glavnim gradskim vratima i koncert klape, 25. decembra koncert za katolički Božić, a u januaru koncert za pravoslavni Božić. Božićni koncert horova SPD „Jedinstvo“ 1839 u crkvi Svetog Nikole u Starom gradu dio je programa svake sezone (4. januara 2026).

Poslije Božića: pravoslavna Nova godina i Bogojavljenje

Pravoslavna Nova godina, Mali Božić ili Vasiljevdan, pada 14. januara i dočekuje se u noći 13. januara. Nije slobodan dan, ali neki gradovi njome zatvaraju zimski program; koncerti su na stranici Nova godina. Mnoge porodice drže jelku i novogodišnje ukrase do pravoslavne Nove godine i skidaju ih oko 14. januara; neke ih ostavljaju do Bogojavljenja. Bogojavljenje se slavi 19. januara. Po predanju se u ponoć, u noći između 18. i 19. januara, nebo otvara, kao spomen na jevanđeljski opis otvaranja nebesa pri Hristovom krštenju na Jordanu, pa mnogi u tom trenutku izađu napolje ili priđu prozoru i zamisle želju. Na sam praznik mladići plivaju za Časni krst. 2025. plivanje je održano na sastavcima Ribnice i Morače ispod Nemanjinog grada u Podgorici u 12:00, s plaže u Budvi u 11:00 poslije litije za osvećenje mora, s plaže kod dvorca kralja Nikole u Baru u 12:00 i u Zeti ispod gradskog mosta u Danilovgradu u 12:00. Nijedan od ta dva dana nije plaćeno odsustvo po zakonu o svetkovanju vjerskih praznika.

Vrijeme, snijeg i skijanje za Božić

Božić pada u najhladniji i najkišovitiji dio godine. Na primorju Bar i Herceg Novi po normalama 1961-1990. danju dostižu 12 do 14 °C, uz padavine 13 do 15 dana mjesečno i mraz samo jedan do tri dana; sjever je u punoj zimi, s januarskom srednjom temperaturom od -2,1 °C u Kolašinu i -4,5 °C na Žabljaku. Skijanje počinje tek sa snijegom: Kolašin 1600 žičare je 2024. otvorio 21. decembra, a u sezoni 2025/26 tek 10. januara, poslije vikenda otvaranja s programom bez skijanja 12-14. decembra; Savin kuk iznad Žabljaka žičare je pokrenuo 19. decembra 2025. Prije vožnje na sjever provjerite snijeg i skijanje danas, vrijeme i stanje na putevima; ostalo je na stranicama skijanje i skijališta, a mjeseci su opisani na stranicama decembar i januar.

Božić i Nova godina

Zimski bazari traju preko oba praznika. Podgorički pazar na Trgu nezavisnosti u Podgorici otvara se sredinom decembra i traje do u januar (u sezoni 2025/26 do 7. januara, s odloženim koncertima do 13. januara); Božićni bazar na Trgu boraca u Kolašinu traje do kraja januara; Opština Nikšić drži novogodišnji i božićni bazar od 10. decembra 2026. do 15. januara 2027; Kotor Winter Fest u Kotoru traje do kraja januara. Koncerti na trgovima, doček Nove godine i šta radi 1. i 2. januara su na stranici Nova godina.